برداشت ، گروه اول به عارضه كچلى و گروه دوم به لكنت زبان مبتلا گرديدند . « 1 » در اين صورت هم كه عمل شخص ، دروغ و بطلان ادعاى او را روشن و بر ملا مىسازد ، بر خدا لازم نيست كه بطلان عمل و دروغ وى را از راه ديگر آشكار كند . 5 - پنجمين شرط اعجاز اين است كه بايد به هيچ‌يك از علوم و فنون و هنرهاى دقيق نظرى و يا تردستى متكى نبوده ، قابل تعليم و تعلّم نباشد و اگر كسى عملى انجام دهد كه به يكى از علوم و فنون متكى باشد ، چنين عملى را نتوان معجزه ناميد ، گرچه ديگران از انجام آن عاجز و ناتوان بوده ، شرايط ديگر اعجاز را دارا باشد . مثلا : اعمال خارق‌العاده‌اى كه از جادوگران ، شعبده‌بازان و از كسانى كه به برخى از اسرار و رموز دقيق علمى و يا هنرى و صنعتى آشنايى دارند ، سر مىزند . چنين اعمال خارق‌العاده ، معجزه ناميده نمىشود و بر خداوند لازم نيست كه اين گونه اعمال را باطل نموده ، افرادى را كه براى اثبات ادعاى دروغين‌شان به آن‌ها تمسك مىجويند ، رسوا و مفتضح سازد زيرا از راه علم و علائم مخصوص روشن مىگردد كه اين گونه اعمال متكى به يك سلسله قواعد و قوانين دقيق علمى و يا هنرى و اكتسابى مىباشد كه هركس آن‌ها را فرا گيرد و با شرايط خاص و در اندازهء معين به كار بندد ، قهرا به چنين نتايج حتمى و آثار فيزيكى و شيميايى دست خواهد يافت . آرى چيزى كه هست ، اين است كه : آشنايى با اين گونه قواعد و به كار بستن آن‌ها در ميزان معين در فراخور دقت و تفكر مىباشد و براى هر كسى ممكن و ميسر نيست . و همچنين بعضى از طبابت‌هاى اعجاب‌انگيز پزشكان كه متكى به آشنايى به خواص و آثار مواد شيميايى اشيا و تركيبات آن‌ها است ، از مقولهء معجزه نمىباشد ، گرچه اكثر مردم حتى پزشكان ديگر نيز با اين گونه اسرار و رموز آشنا نبوده ، از انجام چنين طبابتى عاجز و ناتوان باشند . و اگر خداوند از ميان مردم تنها يك نفر را با اين گونه قواعد و قوانين دقيق علمى و به آثار و خواص فيزيكى و شيميايى اجسام و اشيا و رازهاى پيچيدهء جهان آفرينش كه در افق افكار عموم نمىباشد ، آشنا سازد و در موقع سوء استفاده از اين علم و اطلاع ، دروغ وى را بر ملا نكند ، هيچ‌گونه ايراد و قبحى نسبت به ساحت خداوندى محسوب نمىگردد زيرا اين‌ها از مقولهء معجزه نبوده ، شاهد بر هيچ‌گونه ادعايى نمىتواند باشد . آرى ، اگر به فرض محال خداوند معجزه را با دست مرد دروغگويى انجام دهد و ادعاى

--> ( 1 ) كامل ابن اثير ، 2 / 138 .